Góc Nhìn EX88: Jun Mizutani nói Trung Quốc từng có năm, sáu Vương Sở Khâm, nhìn cái kết của các anh hùng Thủy Hử để thấy thế khó ＂một hạt nhân＂ của bóng bàn Trung Quốc
Cựu danh thủ bóng bàn Nhật Bản Jun Mizutani công khai cho biết, trước đây đội Trung Quốc từng có năm, sáu tay vợt mạnh áp đảo như Vương Sở Khâm, nay chỉ còn một mình Vương Sở Khâm gánh cờ, các tay vợt khác "yếu hơn trước rất nhiều", bóng bàn Trung Quốc đã rơi vào mô hình "phụ thuộc một hạt nhân".
Đối thủ đã nhìn rõ, lẽ nào chúng ta lại không biết. Tân Hoa xã cũng từng đưa ra nhận xét "quá phụ thuộc vào Vương Sở Khâm, chiều sâu đội hình không đủ".
Ở nửa sau phần chinh phạt Phương Lạp trong "Thủy Hử", một trăm lẻ tám vị anh hùng đã mất bảy, tám phần mười. Tần Minh, Đổng Bình tử trận, Lâm Xung bệnh mất, Võ Tòng cụt tay bắt sống Phương Lạp, Lư Tuấn Nghĩa bị đầu độc. Đại quân Lương Sơn từng hùng hậu, đánh đến cuối chỉ còn vài hảo hán mang thương tích gắng gượng chống đỡ. Cảm động nhất là cảnh Võ Tòng một tay kéo tấm thân tàn bắt sống Phương Lạp, cô độc mà bi tráng.
Chuyển ống kính sang đội bóng bàn nam Trung Quốc hiện nay, kịch bản Thủy Hử từ mấy trăm năm trước lại đang diễn ra ngoài đời thực. Những năm trước, tốp 4 đơn nam thường thấy ba, bốn gương mặt Trung Quốc, sát cánh ra trận không cần dựa vào một người gồng gánh; nhưng mấy kỳ giải lớn gần đây, ở tốp 4 và chung kết thường chỉ còn một tay vợt Trung Quốc đơn độc chiến đấu. Nỗi cô độc của "người cuối cùng còn đánh được" ấy đã không còn là chuyện riêng của Lương Sơn.
Thời Lương Sơn cực thịnh, Ngũ hổ tướng Quan Thắng, Lâm Xung, Tần Minh, Hô Diên Chước, Đổng Bình ai cũng một mình trấn giữ một phương, cộng thêm Lư Tuấn Nghĩa, Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm, Dương Chí..., số hạt nhân có thể đánh trận khó lên tới hơn mười người, đúng chuẩn "hệ thống đa hạt nhân".
Nhưng suốt đường chinh phạt Phương Lạp bị tiêu hao, Tần Minh, Đổng Bình tử trận, Lâm Xung, Dương Chí bệnh mất, Lỗ Trí Thâm viên tịch, Võ Tòng cụt tay, Lư Tuấn Nghĩa bị đầu độc. Ngũ hổ tướng gần như tàn lụi, số còn lại hoặc mang thương hoặc quy ẩn, cả hệ thống đồ sộ đến vài người chống đỡ cũng không gom đủ. Không phải không có nhân tài, mà là sự dao động của cả hệ thống cùng những tiêu hao vô nghĩa đã tháo rời từng người đánh giỏi một.
Bóng bàn Trung Quốc cũng từng có thời "Ngũ hổ tướng", từ "hai Vương một Mã" đến "Long – Ngao – Mãng", ưu thế tập thể nghiền nát thế giới, tốp 4 đơn nam giải vô địch thế giới thường chiếm ba suất, chung kết gần như là nội chiến.
Nhưng số liệu những năm gần đây bày ra trước mắt: tại giải vô địch thế giới Durban 2023, tốp 4 đơn nam bóng bàn Trung Quốc chỉ chiếm hai suất; tại Olympic Paris 2024, cuối cùng chỉ còn một tay vợt Trung Quốc vào chung kết.
Từng "trong đội có năm, sáu người đẳng cấp hàng đầu", nay những tay vợt trẻ có thể vững vàng gánh vác các trận đối ngoại dưới áp lực cao ở giải lớn lại ngày càng ít. Mọi áp lực, mọi kỳ vọng HCV đều đổ lên vai một mình Vương Sở Khâm, anh trở thành "hạt nhân duy nhất" ổn định nhất của cả đội nam, giống hệt Võ Tòng một tay bắt Phương Lạp.
Trong gen văn hóa của chúng ta vốn thiên vị những anh hùng đơn độc, Triệu Vân bảy lần xông vào bảy lần xông ra ở Trường Bản, Võ Tòng một tay bắt Phương Lạp, một người gánh vác tất cả để xoay chuyển cục diện là điều dễ khiến người ta sôi máu nhất. Nhưng chúng ta thường bỏ qua rằng, sở dĩ anh hùng rơi vào cảnh đơn độc thường là vì hệ thống phía sau đã có vấn đề trước.
Lương Sơn không phải không có nhân tài kế tục, mà là sự dao động chiến lược cùng nội chiến phe phái đã tiêu hao vô ích những hạt nhân cũ; bóng bàn Trung Quốc cũng không phải không có mầm non tốt, mà là việc phân bổ cơ hội thi đấu giải lớn, nhịp độ bồi dưỡng người trẻ, áp lực đối ngoại dồn tập trung đã dần khiến số ít người gánh vác tất cả.
Nhìn Vương Sở Khâm kiêm nhiều nội dung, thi đấu liên tục không nghỉ, giống hệt Võ Tòng cụt tay mà vẫn bị yêu cầu ra trận, cảnh tượng đủ bi tráng, nhưng sự bi tráng này lẽ ra không nên xuất hiện.
Không chỉ Lương Sơn và bóng bàn Trung Quốc, trong những tập thể thậm chí gia đình quanh ta cũng đâu đâu cũng có "người cuối cùng gánh được việc". Trong công ty luôn có một nhân viên lâu năm, chỉ anh ta mới xử lý được một loại dự án phức tạp nào đó, cả công ty mặc định anh ta là người đỡ đòn cuối cùng, một khi anh ta xin nghỉ hay thôi việc, dự án lập tức đình trệ; trong nhà mọi việc nhà việc cửa đều đổ lên một người, bình thường đâu ra đấy, người đó vừa ngã bệnh là cả nhà rối như canh hẹ. Trước mắt thì anh hùng đáng tin cậy, về lâu dài thì nền móng của cả hệ thống mong manh đến mức đẩy nhẹ là đổ.
Anh hùng đơn độc xứng đáng nhận sự kính trọng cao nhất, nhưng một hệ thống thực sự lành mạnh không nên để hạt nhân của mình rơi vào cảnh buộc phải đơn độc chiến đấu.
Bi kịch của Lương Sơn không phải vì những hảo hán còn lại cuối cùng không đủ mạnh, mà là những hạt nhân phía trước đã bị tiêu hao vô nghĩa quá nhanh; thế khó của bóng bàn Trung Quốc cũng không phải vì Vương Sở Khâm không đủ ổn định, mà chúng ta phải truy hỏi: năm, sáu tay vợt "đẳng cấp" năm xưa, vì sao dần dần chỉ còn lại một?
Vấn đề thực sự không phải là anh hùng quá ít, mà là các khâu cơ chế đào tạo, phân bổ cơ hội, truyền dẫn áp lực rốt cuộc đã lệch ở đâu? (Túc Trúc, 16:15 ngày 29/9/2026, viết tại núi Định Quân)